วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ม.4 · บทที่ 1
การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์
เยื่อหุ้มเซลล์ควบคุมได้ทั้งชนิดและปริมาณของสารที่ผ่านเข้า–ออก ทำให้เซลล์รักษาดุลยภาพได้ บทนี้มีห้องแล็บเสมือน แบบจำลองโมเลกุล 3 ชุด แบบทดสอบ 20 ข้อ และใบงานพร้อมเฉลย
แล็บเสมือน 1 · สีย้อมกับเยื่อเลือกผ่าน
สีชนิดใดผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ที่ยังมีชีวิตได้
ย้อมรากแหนด้วยสี 2 ชนิดที่ละลายต่างกัน แล้วนับเซลล์รากที่ติดสีใต้กล้องจุลทรรศน์ชุดละ 50 เซลล์ (ข้อมูลจำลอง) เลือกชุดการทดลองแล้วกด “ส่องกล้อง”
แล้วกด “ส่องกล้อง”
1 · เยื่อหุ้มเซลล์
ลิพิด 2 ชั้นที่มีโปรตีนแทรกอยู่
3 · ออสโมซิส (osmosis)
น้ำแพร่ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปหาฝั่งที่สารละลายเข้มข้นกว่า
ออสโมซิสคือการแพร่ของน้ำผ่านเยื่อเลือกผ่าน จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายต่ำ (น้ำมาก) ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง (น้ำน้อย) เลื่อนแถบเพื่อเปลี่ยนสารละลายภายนอกเซลล์
เซลล์เม็ดเลือดแดง
เซลล์พืช
น้ำเปล่าเจือจางกว่าของเหลวในแวคิวโอล น้ำเคลื่อนเข้าเซลล์สุทธิ แวคิวโอลขยายจนเยื่อหุ้มเซลล์ดันผนังเซลล์ แรงดันเต่งนี้ทำให้ใบผักตั้งและกรอบ
ออสโมลาริตีใกล้เคียงพลาสมา (ราว 290–300 mOsm/L) จึงเติมปริมาตรเลือดได้โดยไม่ดึงน้ำเข้าหรือออกจากเซลล์เม็ดเลือดแดงสุทธิ
5 · แอกทีฟทรานสปอร์ต (active transport)
ลำเลียงสวนทางความเข้มข้น ต้องใช้ ATP
แบบจำลอง: เซลล์บุผิวกระเพาะอาหารหลั่ง H⁺ เข้าสู่ช่องกระเพาะ
กด “+ ATP” แล้วสังเกตว่า H⁺ ถูกปั๊มไปฝั่งที่มี H⁺ มากกว่า
เซลล์บุผิวกระเพาะอาหาร (parietal cell) ปั๊ม H⁺ ออกสู่ช่องกระเพาะ ทำให้น้ำย่อยมี pH ราว 1–2 ขณะที่ในเซลล์ pH ราว 7
ใช้พลังงานจาก ATP
พลังงานที่ได้จากการสลาย ATP (ไฮโดรลิซิส) ทำให้ลำเลียงสารจากความเข้มข้นต่ำ → สูงได้ (ย้อนทิศทางการแพร่)
ใช้โปรตีนลำเลียง
โปรตีนปั๊มจำเพาะกับชนิดของสาร · ขยายความ: ปั๊มในกระเพาะจริงแลก H⁺ ออกกับ K⁺ เข้า เรียกว่าปั๊ม H⁺/K⁺
ยาอย่างโอเมพราโซลถูกกระตุ้นในสภาพกรด แล้วจับกับปั๊ม H⁺/K⁺ อย่างถาวร เซลล์ต้องสร้างปั๊มใหม่ทดแทน การหลั่งกรดจึงลดลงนานหลายชั่วโมง ใช้รักษาแผลในกระเพาะและกรดไหลย้อน
ปั๊มโซเดียม–โพแทสเซียม (sodium–potassium pump)
ทุก 1 ATP ปั๊มนำ Na⁺ 3 ไอออนออก และนำ K⁺ 2 ไอออนเข้า เซลล์ ทั้งสองไอออนเคลื่อนสวนทางความเข้มข้น จึงรักษาให้ในเซลล์มี K⁺ สูงและ Na⁺ ต่ำ ตามกราฟในหัวข้อแรก
ตัวอย่างจบแล้ว
ฉบับเต็มมี 16 หน้า พร้อมใบงานและเฉลย
ที่ดูไปเป็นเพียงบางส่วน ฉบับเต็มของบทที่ 1 การลำเลียงสารมีครบทุกหัวข้อด้านล่าง พร้อมแบบทดสอบ 20 ข้อ ใบงานออนไลน์ ใบงานพิมพ์ PDF และไฟล์ Word แก้ไขได้
- 🔒 แผนที่บทและปริศนา
- 🔒 เซลล์ต้องลำเลียงอะไร
- ✓ แล็บเสมือน 1
- ✓ โครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์
- 🔒 การแพร่แบบธรรมดา
- ✓ ออสโมซิส
- 🔒 การแพร่แบบฟาซิลิเทต
- 🔒 คิดต่อยอด
- ✓ แอกทีฟทรานสปอร์ต
- 🔒 การลำเลียงโดยสร้างเวสิเคิล
- 🔒 สรุปและตารางเปรียบเทียบ
- 🔒 เกมจัดกลุ่ม
- 🔒 แบบทดสอบ
- 🔒 ใบงาน
- 🔒 ปิดบท
← ดูตัวอย่างบทอื่น