ตัวอย่าง · ชีววิทยา Biology

วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ม.4 · บทที่ 2 (ส่วน A)

การรักษาดุลยภาพของร่างกายมนุษย์

ร่างกายรักษาปริมาณน้ำ แร่ธาตุ กรด–เบสของเลือด และอุณหภูมิให้อยู่ในช่วงที่เซลล์ทำงานได้ บทนี้มีแบบจำลองหน่วยไต ห้องแล็บเสมือนน้ำเข้า–ปัสสาวะออก แบบจำลองการหายใจกับ pH ของเลือด แบบทดสอบ 20 ข้อ และใบงานพร้อมเฉลย

สอดคล้องกับตัวชี้วัด หลักสูตรแกนกลางฯ วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ม.4เวลาเรียนประมาณ 8 ชั่วโมงชีววิทยา Biology

2.1 · หน่วยไต

กรอง → ดูดกลับ → หลั่ง

เลือกขั้นตอน แล้วสังเกตว่าสารแต่ละชนิดไปทางไหน แบบจำลองนี้วาดหน่วยไตแบบแผนผัง ภาพวาดด้านล่างแสดงรูปร่างจริง

ภาพวาดหน่วยไตพร้อมหลอดเลือดฝอยหน่วยไตและหลอดเลือดฝอยรอบท่อ

ความเข้มข้นของสาร (กรัม/100 มิลลิลิตร · ค่าโดยประมาณ)

สารพลาสมาของเหลวที่กรองได้ปัสสาวะ
โปรตีน7–800
กลูโคส0.10.10
Na⁺0.320.320.6
ยูเรีย0.030.032.0
ครีเอทินีน0.0010.0010.1
ทำไมโปรตีนไม่มีในของเหลวที่กรองได้ และกลูโคสไม่มีในปัสสาวะ?

โปรตีนและเซลล์เม็ดเลือดใหญ่เกินกว่าจะผ่านผนังโกลเมอรูลัส ส่วนกลูโคสถูกกรองออกมาแต่ ถูกดูดกลับทั้งหมด ที่ท่อขดส่วนต้นด้วยการลำเลียงแบบแอกทีฟร่วมกับ Na⁺ ยูเรียเข้มข้นขึ้นราว 67 เท่าเพราะน้ำถูกดูดกลับไปมาก

ขยายความระดับโอลิมปิกไตกรองเลือดได้ราว 180 ลิตรต่อวัน แต่ขับปัสสาวะเพียงราว 1.5 ลิตร น้ำจึงถูกดูดกลับมากกว่าร้อยละ 99 · ห่วงเฮนเลขาลงยอมให้น้ำออก ขาขึ้นไม่ยอมให้น้ำผ่านแต่ลำเลียง Na⁺ และ Cl⁻ ออก ทำให้เนื้อเยื่อเมดัลลาเข้มข้นขึ้นเรื่อย ๆ ท่อรวมที่ผ่านเมดัลลาจึงดูดกลับน้ำได้มากเมื่อมี ADH (ระบบทวีคูณแบบสวนทาง · countercurrent multiplier) · กลูโคสในปัสสาวะพบได้เมื่อกลูโคสในเลือดสูงเกินกว่าที่โปรตีนตัวพาจะดูดกลับได้หมด เช่น ในโรคเบาหวาน

แล็บเสมือน 1 · น้ำเข้า–ปัสสาวะออก

ดื่มน้ำแล้ววัดปริมาณปัสสาวะทุก 30 นาที

อาสาสมัคร A และ B งดเครื่องดื่มมา 2 ชั่วโมง ถ่ายปัสสาวะให้หมดแล้ววัดปริมาตรไว้ (นาทีที่ 0) จากนั้น A ดื่มน้ำเปล่า 800 มิลลิลิตรภายใน 5 นาที ส่วน B ไม่ดื่มเป็นชุดควบคุม ทั้งสองถ่ายปัสสาวะใส่กระบอกตวงทุก 30 นาที กดปุ่มเพื่อเดินเวลา

นาทีที่ 0

ข้อมูลจำลองสำหรับอภิปราย · ชีววิทยา Biology

ปัสสาวะ (ดื่มน้ำ)–
สีปัสสาวะ–
คำถามท้ายแล็บทำไมปัสสาวะของ A ไม่เพิ่มทันทีหลังดื่ม แต่พุ่งสูงสุดที่นาทีที่ 90 แล้วกลับสู่ระดับเดียวกับ B ทั้งที่ปัสสาวะส่วนเกินรวมยังน้อยกว่า 800 มิลลิลิตร
ดูแนวคำตอบ

น้ำต้องถูกดูดซึมจากลำไส้ก่อน เลือดจึงค่อย ๆ เจือจาง → ตัวรับรู้ออสโมติกในไฮโพทาลามัสถูกกระตุ้นน้อยลง → ต่อมใต้สมองส่วนหลังหลั่ง ADH ลดลง และ ADH ที่ค้างในเลือดต้องใช้เวลาสลาย อะควาพอรินจึงค่อย ๆ ถูกดึงออกจากเยื่อหุ้มเซลล์ท่อรวม → ปัสสาวะเจือจางและมากที่สุดราวนาทีที่ 90 · เมื่อขับน้ำส่วนเกินออกจนความเข้มข้นของเลือดกลับสู่ปกติ ADH ก็กลับสู่ระดับเดิม (ป้อนกลับเชิงลบ) · น้ำส่วนที่ไม่ถูกขับออก (ราว 300 มิลลิลิตร) ใช้ชดเชยน้ำที่ร่างกายขาดอยู่จากการงดดื่ม และน้ำที่เสียทางลมหายใจและผิวหนังระหว่างทดลอง

ตัวแปรต้น: การดื่มน้ำเปล่า 800 มิลลิลิตร · ตาม: ปริมาตรและสีของปัสสาวะในแต่ละช่วง · ควบคุม: การงดดื่มก่อนเริ่ม ช่วงเวลาเก็บ กิจกรรมระหว่างรอ (นั่งพัก) และงดอาหารเค็ม ชา กาแฟ

2.1 · ฮอร์โมนควบคุมน้ำ

ADH สั่งให้ไตเก็บน้ำไว้

ADH (antidiuretic hormone) สร้างจากเซลล์ประสาทในไฮโพทาลามัส ส่งไปเก็บและหลั่งจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง กระตุ้นท่อขดส่วนท้ายและท่อรวมให้ดูดกลับน้ำ เลื่อนแถบเพื่อเปลี่ยนสภาพร่างกาย

สมองผ่าซีก แสดงไฮโพทาลามัสและต่อมใต้สมองไฮโพทาลามัส (น้ำเงิน) · ต่อมใต้สมองส่วนหลัง (เหลือง)

การควบคุมแบบป้อนกลับเชิงลบเมื่อเลือดเข้มข้น → ADH เพิ่ม → ดูดกลับน้ำมาก → เลือดเจือจางลงจนปกติ → ADH ลดลงเอง ผลลัพธ์ย้อนกลับไปลดสิ่งเร้าที่เป็นต้นเหตุ
กับดักADH ไม่ได้ สร้างจากต่อมใต้สมอง ต่อมใต้สมองส่วนหลังเป็นที่เก็บและหลั่ง ADH ซึ่งสร้างจากไฮโพทาลามัส
ขยายความADH ทำให้เซลล์ท่อรวมนำโปรตีนช่องน้ำ อะควาพอริน ขึ้นไปติดที่เยื่อหุ้มเซลล์ น้ำจึงออสโมซิสกลับเข้าเลือด · แอลกอฮอล์ยับยั้งการหลั่ง ADH จึงปัสสาวะบ่อย · โรคเบาจืด (diabetes insipidus) แบ่งเป็น 2 แบบ คือ สมองสร้างหรือหลั่ง ADH ไม่ได้ กับท่อรวมไม่ตอบสนองต่อ ADH ทั้งสองแบบทำให้ปัสสาวะเจือจางวันละหลายลิตร ต่างจากเบาหวานตรงที่ไม่มีกลูโคสในปัสสาวะ (insipidus = จืด) แบบแรกรักษาได้ด้วยยาที่ออกฤทธิ์แทน ADH แต่แบบหลังใช้ไม่ได้ผล

2.3 · กลไกควบคุมอุณหภูมิ

ไฮโพทาลามัสสั่งการ ผิวหนังและกล้ามเนื้อตอบสนอง

ภาพตัดผิวหนัง ชั้นหนังกำพร้า หนังแท้ ต่อมเหงื่อ รากขน กล้ามเนื้อยึดโคนขนโครงสร้างผิวหนังจริง
แขนขนลุกขนลุกเมื่อหนาว
ขยายความเรามักพูดว่าหลอดเลือดฝอยที่ผิวหนังขยายหรือหดตัว แต่ส่วนที่ปรับขนาดได้จริงคือหลอดเลือดอาร์เทอริโอลซึ่งมีกล้ามเนื้อเรียบ · กล้ามเนื้อยึดโคนขนเป็นกล้ามเนื้อเรียบ · ชั้นไขมันใต้ผิวหนังเป็นฉนวนกันความร้อน · เมื่อหนาว ไฮโพทาลามัสกระตุ้นการหลั่งไทรอกซินและอะดรีนาลีน เพิ่มอัตราเมแทบอลิซึมให้เกิดความร้อน · ขนลุกช่วยกักอากาศได้ดีในสัตว์ที่มีขนหนา ในมนุษย์มีผลน้อย · เหงื่อระบายความร้อนได้เมื่อ ระเหย ถ้าอากาศชื้นมาก เหงื่อระเหยช้า จึงรู้สึกร้อนกว่า

ตัวอย่างจบแล้ว

ฉบับเต็มมี 18 หน้า พร้อมใบงานและเฉลย

ที่ดูไปเป็นเพียงบางส่วน ฉบับเต็มของบทที่ 2A ดุลยภาพของร่างกายมีครบทุกหัวข้อด้านล่าง พร้อมแบบทดสอบ 20 ข้อ ใบงานออนไลน์ ใบงานพิมพ์ PDF และไฟล์ Word แก้ไขได้

  • 🔒 นำเข้าสู่บทเรียน
  • 🔒 น้ำเข้า–ออกใน 1 วัน
  • 🔒 ระบบขับถ่ายปัสสาวะ
  • ✓ การทำงานของหน่วยไต
  • ✓ แล็บเสมือน 1
  • ✓ ADH ควบคุมน้ำ
  • 🔒 แอลโดสเตอโรนกับโซเดียม
  • 🔒 กรด–เบสกับเอนไซม์
  • 🔒 ปอดควบคุม pH
  • 🔒 ไตควบคุม pH และโรคไต
  • 🔒 อุณหภูมิกับเอนไซม์
  • ✓ ผิวหนังกับอุณหภูมิ
  • 🔒 สรุป
  • 🔒 เกมจับคู่
  • 🔒 แบบทดสอบ
  • 🔒 ใบงาน
  • 🔒 ปิดบท
ชุดเต็ม 6 บท สั่งซื้อได้ที่เพจ ชีววิทยา Biology · ทักแชทได้เลย
← ดูตัวอย่างบทอื่น

ภาพประกอบทั้งหมดเป็นภาพวาดต้นฉบับของเพจชีววิทยา Biology · ฟอนต์ LINE Seed Sans TH © LY Corporation (SIL OFL 1.1)