วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ม.4 · บทที่ 2 (ส่วน B)
ระบบภูมิคุ้มกันด่านป้องกันของร่างกาย
เมื่อเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอมทำให้ร่างกายรักษาดุลยภาพไม่ได้ ร่างกายมีกลไกต่อต้านทั้งแบบไม่จำเพาะและแบบจำเพาะ บทนี้มีเกมเชื้อโรคบุกร่างกาย แบบจำลองการอักเสบ แบบจำลองแอนติเจน–แอนติบอดี กราฟการตอบสนองขั้นแรกและขั้นที่สอง แบบจำลอง HIV แบบทดสอบ 20 ข้อ และใบงานพร้อมเฉลย
1 · อวัยวะและเนื้อเยื่อ
อวัยวะที่สร้าง เก็บ และพัฒนาเซลล์เม็ดเลือดขาว
กดหมุดบนภาพหรือชื่ออวัยวะ เพื่ออ่านบทบาทของแต่ละส่วน อวัยวะเหล่านี้เชื่อมกันด้วยระบบน้ำเหลือง
2 · กลไกแบบไม่จำเพาะ (non-specific defense)
เกม: เชื้อโรคบุกร่างกาย
กลไกแบบไม่จำเพาะตอบโต้สิ่งแปลกปลอมได้ทันทีโดยไม่ต้องจดจำแอนติเจนเฉพาะตัว เลือกทางเข้าให้เชื้อโรค แล้วกด “บุก” เพื่อดูว่าเจอด่านป้องกันใดบ้าง
เมือกดักฝุ่นและเชื้อโรค ซิเลียโบกพัดขึ้นไปที่คอหอยเพื่อไอหรือกลืนทิ้ง
กรดไฮโดรคลอริก pH ราว 2 ทำลายเชื้อโรคที่ปนมากับอาหาร
3 · กลไกแบบจำเพาะ (specific defense)
แอนติบอดีจับกับแอนติเจนที่เข้ากันเท่านั้น
ถ้าเชื้อโรคผ่านด่านแบบไม่จำเพาะเข้าสู่เนื้อเยื่อได้ ร่างกายยังมีกลไกแบบจำเพาะโดยลิมโฟไซต์ เลือกชนิดแอนติบอดีที่เซลล์พลาสมาปล่อยออกมา แล้วสังเกตว่าจับกับเชื้อใด
โปรตีนรูปตัว Y ในกลุ่มอิมมูโนโกลบูลิน (Ig) ที่เซลล์พลาสมาผลิตออกมาปริมาณมหาศาล ปลายแขนทั้งสองข้างมีร่องที่รับรูปร่างแอนติเจนได้พอดีเพียงแบบเดียว
4 · ความจำของระบบภูมิคุ้มกัน
ครั้งที่สองตอบสนองเร็วกว่าและมากกว่า
กดให้ร่างกายได้รับเชื้อทีละครั้ง แล้วสังเกตความเร็วและปริมาณการสร้างแอนติบอดี (ข้อมูลจำลอง)
การตอบสนองขั้นแรก (primary response)
พบเชื้อ P ครั้งแรก ต้องรอให้เซลล์บีที่ตรงกับแอนติเจนซึ่งมีอยู่ไม่กี่เซลล์แบ่งตัวก่อน จึงมีช่วงหน่วงราวหนึ่งสัปดาห์ แอนติบอดีขึ้นสูงสุดราววันที่ 12 และระดับไม่สูงนัก
การตอบสนองขั้นที่สอง (secondary response)
คราวนี้มีเซลล์ความจำต่อเชื้อ P จำนวนมากรออยู่แล้ว จึงกลายเป็นเซลล์พลาสมาได้แทบทันที ช่วงหน่วงสั้นลงเหลือไม่กี่วัน และแอนติบอดีพุ่งสูงกว่าครั้งแรกหลายเท่า
ดูเฉลย
เหมือนระยะ 1 เพราะเซลล์ความจำและแอนติบอดีที่มีอยู่ล้วนจำเพาะต่อเชื้อ P จับเชื้อ Q ไม่ได้ ร่างกายต้องเริ่มคัดเลือกเซลล์บีที่ตรงกับเชื้อ Q ใหม่ตั้งแต่ต้น แอนติบอดีต่อ P ที่เหลืออยู่จึงไม่ช่วยอะไร
ตัวอย่างจบแล้ว
ฉบับเต็มมี 15 หน้า พร้อมใบงานและเฉลย
ที่ดูไปเป็นเพียงบางส่วน ฉบับเต็มของบทที่ 2B ระบบภูมิคุ้มกันมีครบทุกหัวข้อด้านล่าง พร้อมแบบทดสอบ 20 ข้อ ใบงานออนไลน์ ใบงานพิมพ์ PDF และไฟล์ Word แก้ไขได้
- 🔒 นำเข้าสู่บทเรียน
- ✓ อวัยวะของระบบภูมิคุ้มกัน
- ✓ ด่านป้องกันแบบไม่จำเพาะ
- 🔒 การอักเสบ
- ✓ แอนติเจนกับแอนติบอดี
- 🔒 เซลล์บีและเซลล์ที
- 🔒 การสร้างภูมิคุ้มกัน
- ✓ กราฟระดับแอนติบอดี
- 🔒 ความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน
- 🔒 สรุป
- 🔒 เกมจัดกลุ่ม
- 🔒 แบบทดสอบ
- 🔒 ใบงาน
- 🔒 ปิดบท
← ดูตัวอย่างบทอื่น