ตัวอย่าง · ชีววิทยา Biology

วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ม.4 · บทที่ 3

การดำรงชีวิตของพืช

พืชสร้างน้ำตาลจากการสังเคราะห์ด้วยแสง แล้วนำไปสร้างสารอินทรีย์มากมาย การเจริญเติบโตถูกควบคุมด้วยปัจจัยภายนอกและฮอร์โมนพืช และพืชตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้ บทนี้มีห้องแล็บเสมือนทดสอบสารอาหาร แบบจำลองการปลูกพืช แบบจำลองฮอร์โมนพืช แบบฝึกหัดท้ายบทพร้อมเฉลย แบบทดสอบ 20 ข้อ และใบงาน

สอดคล้องกับตัวชี้วัด หลักสูตรแกนกลางฯ วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ม.4เวลาเรียนประมาณ 10 ชั่วโมงชีววิทยา Biology

กิจกรรมที่ 1 · แล็บเสมือน ทดสอบสารอาหารในพืช

พืชแต่ละชนิดเก็บอะไรไว้ในเซลล์?

เลือกตัวอย่าง (ชั่งมวลเท่ากัน บดกับน้ำปริมาตรเท่ากัน) และวิธีทดสอบ แล้วกด “ทดสอบ” · ผลในแล็บนี้เป็นข้อมูลจำลองที่ออกแบบให้สอดคล้องกับองค์ประกอบทางโภชนาการจริงของพืชแต่ละชนิด

ตารางบันทึกผล · ข้อมูลจำลอง (+ น้อย · +++ ปานกลาง · +++++ มาก · − ไม่เปลี่ยนแปลง)

ตัวอย่างแป้งโปรตีนลิพิด
การเปลี่ยนแปลงที่สังเกตได้แป้ง: ไอโอดีนสีน้ำตาลอ่อน → น้ำเงินแกมม่วง · โปรตีน: ไบยูเร็ตสีฟ้า → ม่วง · ลิพิด: กระดาษขาวทึบแสง → โปร่งแสง
ถ้าอยากรู้เรื่องน้ำตาลด้วยแล็บนี้ไม่มีชุดทดสอบน้ำตาล ถ้าจะทดสอบน้ำตาลรีดิวซ์ (กลูโคส ฟรักโทส มอลโทส) ใช้สารละลายเบเนดิกต์และต้องให้ความร้อน สีจะไล่จากฟ้า → เขียว → เหลือง → ส้ม → แดงอิฐ ตามปริมาณน้ำตาล · ซูโครสไม่ให้ผลบวกโดยตรง ต้องย่อยเป็นมอโนแซ็กคาไรด์ก่อน · ลองทำนาย: กล้วยดิบกับกล้วยสุก แบบใดให้ตะกอนเข้มกว่า
กับดัก · ขีดจำกัดการตรวจวัด“−” แปลว่า ต่ำกว่าระดับที่วิธีนี้ตรวจได้ ไม่ได้แปลว่า “ศูนย์” เช่น หัวไชเท้ามีโปรตีนราว 0.6% แต่สีม่วงจางเกินกว่าจะเห็นด้วยตา ถ้าต้องการยืนยันต้องเพิ่มความเข้มข้นของตัวอย่างหรือใช้วิธีที่ไวกว่า

คำถามชวนคิดหลังแล็บ

ถ้ากลุ่มหนึ่งใช้มันสำปะหลัง 2 กรัม แต่ใช้เม็ดมะม่วงหิมพานต์ 10 กรัม แล้วสรุปว่า “เม็ดมะม่วงหิมพานต์มีแป้งมากกว่า” ข้อสรุปนี้เชื่อถือได้หรือไม่ เพราะอะไร

เชื่อถือไม่ได้ เพราะมวลตัวอย่างเป็นตัวแปรควบคุมที่ไม่ได้ควบคุม ความเข้มของสีขึ้นกับทั้งชนิดพืชและปริมาณตัวอย่าง ต้องใช้มวลตัวอย่างเท่ากัน บดกับน้ำปริมาตรเท่ากัน และหยดสารทดสอบเท่ากัน จึงจะเทียบระดับสีระหว่างตัวอย่างได้ (แม้จะเป็นการเทียบแบบกึ่งปริมาณ)

สมมติว่าวันนั้นสารละลายไบยูเร็ตเสื่อม ทุกหลอดรวมทั้งไข่ขาวไม่เปลี่ยนสี การมีหลอดไข่ขาวช่วยให้นักเรียนแปลผลอย่างไร

ไข่ขาวเป็น positive control ซึ่ง “ต้อง” ให้สีม่วงถ้าชุดทดสอบใช้ได้ เมื่อไข่ขาวไม่เปลี่ยนสี จึงรู้ว่าปัญหาอยู่ที่สารทดสอบ ไม่ใช่ว่าตัวอย่างพืชทุกชนิดไม่มีโปรตีน ต้องเตรียมสารใหม่แล้วทดสอบซ้ำ ส่วนน้ำ (negative control) ใช้ดูว่าสีพื้นของสารทดสอบเมื่อไม่มีสารอาหารเป็นอย่างไร

กล้วยน้ำว้าดิบให้ผลแป้ง ++++ แต่กล้วยน้ำว้าสุกให้เพียง + อธิบายการเปลี่ยนแปลงนี้ และเสนอการทดสอบที่ช่วยยืนยันคำอธิบาย

ระหว่างการสุก เอทิลีนกระตุ้นเอนไซม์ (เช่น อะไมเลส) ให้ย่อยแป้งที่สะสมไว้เป็นน้ำตาล ผลจึงหวานขึ้นแต่แป้งลดลง · ยืนยันได้โดยทดสอบทั้งสองตัวอย่างด้วยสารละลายเบเนดิกต์ (ต้มให้ร้อน) คาดว่ากล้วยสุกให้ตะกอนสีส้ม–แดงอิฐเข้มกว่ากล้วยดิบ

3.2.2 · ปัจจัยภายใน

ฮอร์โมนพืช: สร้างน้อย แต่ควบคุมได้มาก

ฮอร์โมนพืชเป็นปัจจัยภายในที่พืชสร้างขึ้นในปริมาณน้อยเพื่อควบคุมการเจริญเติบโตในแต่ละช่วงชีวิต ลองทั้ง 3 แบบจำลองจากสถานการณ์ใกล้ตัว

ต้นไม้ริมหน้าต่าง

เด็ดยอดกะเพรา

บ่มผลไม้

ฮอร์โมนบทบาทสำคัญตัวอย่างที่สังเกตได้
ออกซิน (auxin)กระตุ้นการยืดตัวของเซลล์ การเกิดราก ข่มการเจริญของตาข้าง (ตายอดข่มตาข้าง)ยอดโค้งเข้าหาแสง · กิ่งปักชำเกิดราก
จิบเบอเรลลิน (gibberellin)กระตุ้นการยืดของลำต้น การงอกของเมล็ด เพิ่มขนาดผลปล้องอ้อยยืดยาว · องุ่นไร้เมล็ดผลโตขึ้น
ไซโทไคนิน (cytokinin)กระตุ้นการแบ่งเซลล์ การเจริญของตาข้าง ชะลอการแก่ของใบขวดเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อแตกยอดจำนวนมาก
เอทิลีน (ethylene)เร่งการสุกของผล ควบคุมการหลุดร่วงของใบ ดอก ผล กระตุ้นการออกดอกในพืชบางชนิดบ่มกล้วย มะม่วง · สับปะรดออกดอกพร้อมกัน
กรดแอบไซซิก (abscisic acid)ปิดปากใบเมื่อขาดน้ำ ทำให้เมล็ดและตาพักตัวเมล็ดยังไม่งอกแม้ได้น้ำ
ต้นกะเพราที่เด็ดยอดแล้วแตกกิ่งข้าง
ตายอดข่มตาข้าง (apical dominance)

ออกซินจากยอดยับยั้งการเจริญของตาข้าง เมื่อเด็ดยอด ออกซินลดลง ตาข้างจึงเจริญเป็นกิ่งใหม่ กะเพราและกระถินจึงแตกยอดหลายยอดหลังถูกเด็ด

3.3 · การตอบสนองของพืชต่อสิ่งเร้า

พืชเคลื่อนไหวตอบสนองสิ่งเร้าได้ 2 รูปแบบ

แบ่งตามความสัมพันธ์กับทิศทางของสิ่งเร้า กดการ์ดเพื่อดูว่าอยู่รูปแบบใด และมีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตอย่างไร

ลองแตะใบไมยราบ

กดที่ใบเพื่อแตะ

มีทิศทางสัมพันธ์กับทิศทางของสิ่งเร้าพืชเจริญเข้าหาหรือหนีสิ่งเร้า เช่น ยอดโค้งเข้าหาแสง ปลายรากเจริญตามแรงโน้มถ่วง มือเกาะของไม้เลื้อยพันหลักเมื่อสัมผัส
มีทิศทางไม่สัมพันธ์กับทิศทางของสิ่งเร้าการเคลื่อนไหวเกิดแบบเดิมไม่ว่าสิ่งเร้ามาจากทิศใด เช่น ใบไมยราบหุบเมื่อถูกสัมผัส การหุบและบานของดอกไม้ การหุบของใบพืชตระกูลถั่วตอนกลางคืน

ตรวจสอบความเข้าใจ

สนามหญ้าที่ถูกรถทับจนต้นหญ้าล้มราบ ผ่านไป 2–3 วัน ปลายยอดหญ้ากลับโค้งตั้งขึ้น เป็นการตอบสนองรูปแบบใด ต่อสิ่งเร้าอะไร

เป็นการตอบสนองต่อแรงโน้มถ่วง ซึ่งมีทิศทางสัมพันธ์กับทิศทางของสิ่งเร้า (ยอดเจริญสวนทางแรงโน้มถ่วง) · เมื่อต้นล้มนอน ออกซินสะสมด้านล่างของลำต้นมากกว่า ในลำต้นออกซินระดับนี้กระตุ้นการยืดตัว เซลล์ด้านล่างจึงยืดมากกว่า ยอดจึงโค้งขึ้น · ในหญ้า การโค้งเกิดที่ข้อ (pulvinus ของกาบใบ) ซึ่งยังตอบสนองได้แม้ต้นจะแก่แล้ว

ตัวอย่างจบแล้ว

ฉบับเต็มมี 16 หน้า พร้อมใบงานและเฉลย

ที่ดูไปเป็นเพียงบางส่วน ฉบับเต็มของบทที่ 3 การดำรงชีวิตของพืชมีครบทุกหัวข้อด้านล่าง พร้อมแบบทดสอบ 20 ข้อ ใบงานออนไลน์ ใบงานพิมพ์ PDF และไฟล์ Word แก้ไขได้

  • 🔒 นำเข้าสู่บทเรียน
  • 🔒 น้ำตาลไปไหน
  • ✓ กิจกรรมที่ 1 แล็บเสมือน
  • 🔒 กิจกรรมที่ 2 สารจากพืชกับชีวิตเรา
  • 🔒 ปัจจัยภายนอก
  • 🔒 กิจกรรมที่ 3 ออกแบบการทดลอง
  • ✓ ฮอร์โมนพืช
  • 🔒 กิจกรรมที่ 4 สารควบคุมการเจริญเติบโต
  • ✓ การตอบสนองต่อสิ่งเร้า
  • 🔒 สรุป
  • 🔒 เกมจับคู่ฮอร์โมน
  • 🔒 แบบฝึกหัดท้ายบท
  • 🔒 แบบทดสอบ
  • 🔒 ใบงาน
  • 🔒 ปิดบท
ชุดเต็ม 6 บท สั่งซื้อได้ที่เพจ ชีววิทยา Biology · ทักแชทได้เลย
← ดูตัวอย่างบทอื่น

ภาพประกอบทั้งหมดเป็นภาพวาดต้นฉบับของเพจชีววิทยา Biology · ฟอนต์ LINE Seed Sans TH © LY Corporation (SIL OFL 1.1)