วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ม.4 · บทที่ 4
พันธุกรรมและวิวัฒนาการ
ยีนบนโครโมโซมกำหนดโปรตีน และโปรตีนทำให้เกิดลักษณะทางพันธุกรรม เมื่อลำดับนิวคลีโอไทด์เปลี่ยนไปเกิดมิวเทชัน มนุษย์นำความรู้ไปใช้เป็นเทคโนโลยีทางดีเอ็นเอ และการคัดเลือกโดยธรรมชาติทำให้เกิดวิวัฒนาการ บทนี้มีเครื่องคำนวณการถ่ายทอดลักษณะ ห้องแล็บมิวเทชัน ลายพิมพ์ดีเอ็นเอ และแบบจำลองการคัดเลือกโดยธรรมชาติ
4.1 · กรณีศึกษาโรคทาลัสซีเมีย
แพทย์บอกว่า “ลูกแต่ละคนมีโอกาสเป็นโรค 1 ใน 4”
ให้ T แทนแอลลีลปกติ (เด่น) และ t แทนแอลลีลที่ทำให้เกิดโรค (ด้อย) สามีภรรยาที่เป็นพาหะมีจีโนไทป์ Tt ทั้งคู่ ลองกด “มีลูก” หลายครั้ง แล้วดูว่าโอกาสของลูกคนถัดไปเปลี่ยนตามลูกคนก่อนหรือไม่
ลักษณะเผือกในคนควบคุมด้วยแอลลีลด้อยบนออโตโซม ผู้ที่เป็นต้องมีแอลลีลด้อย 2 แอลลีล จึงสร้างเม็ดสีเมลานินไม่ได้ · ข้อควรรู้: สีขาวของ “ควายเผือก” ไทยเกิดจากยีนอื่น (ASIP) ที่ทำให้เซลล์สร้างเม็ดสีเจริญไม่ได้ จึงไม่ใช่ albinism แท้
| รูปแบบ | ตัวอย่างลักษณะ / โรค | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| แอลลีลด้อยบนออโตโซม | เผือก · ซีสติกไฟโบรซิส · ทาลัสซีเมีย | พ่อแม่ปกติที่เป็นพาหะทั้งคู่ มีลูกเป็นโรคได้ · พบได้ทั้งสองเพศเท่า ๆ กัน |
| แอลลีลเด่นบนออโตโซม | แคระแบบอะคอนโดรพลาเซีย · โรคฮันทิงตัน | มีแอลลีลเด่นเพียง 1 แอลลีลก็แสดงลักษณะ · ผู้ที่เป็นโรคฮันทิงตันมักมีพ่อหรือแม่เป็นด้วย · อะคอนโดรพลาเซียส่วนใหญ่เกิดจากมิวเทชันใหม่ พ่อแม่จึงอาจปกติ |
ตรวจสอบความเข้าใจ
ชายผิวปกติคนหนึ่งมีพ่อแม่ผิวปกติ แต่มีน้องสาวเป็นเผือก เขาแต่งงานกับหญิงเผือก ลูกคนแรกมีโอกาสเป็นเผือกเท่าใด (โจทย์ระดับโอลิมปิก)
น้องสาวเป็นเผือก (aa) แสดงว่าพ่อแม่เป็นพาหะทั้งคู่ (Aa × Aa) ชายคนนี้ผิวปกติ จึงเป็น AA หรือ Aa ในอัตรา 1 : 2 โอกาสที่เขาเป็นพาหะ = 2/3 (ไม่ใช่ 1/2 เพราะตัดกรณี aa ออกแล้ว) · ภรรยาเป็น aa ให้ a เสมอ · ถ้าชายเป็น Aa ลูกเป็นเผือก 1/2 · โอกาสรวม = 2/3 × 1/2 = 1/3
ภารกิจนักสืบหมู่เลือด · ใช้มัลติเพิลแอลลีลตัดสินจากหลักฐาน
คืนนั้นทารกถูกสลับตัวในห้องเด็กอ่อนหรือไม่?
กรณีศึกษา (เรื่องสมมติ)
คืนหนึ่งมีทารกคลอดในโรงพยาบาลเดียวกัน 2 คน ครอบครัวแรกได้รับทารกกลับบ้าน ต่อมาผลตรวจระบุว่าทารกมี เลือดหมู่ AB ขณะที่แม่มี เลือดหมู่ O และพ่อมี เลือดหมู่ B ครอบครัวจึงสงสัยว่าทารกถูกสลับตัวกับอีกครอบครัวหนึ่ง
เลือกคำตัดสิน แล้วดูเหตุผล
ลำดับการให้เหตุผลแบบนักสืบ
- ทารกเลือดหมู่ AB มีจีโนไทป์ได้แบบเดียว คือ IᴬIᴮ จึงต้องได้ Iᴬ จากฝ่ายหนึ่งและ Iᴮ จากอีกฝ่ายหนึ่ง
- แม่เลือดหมู่ O มีจีโนไทป์ ii ส่งต่อได้เพียงแอลลีล i
- พ่อเลือดหมู่ B (IᴮIᴮ หรือ Iᴮi) ให้ Iᴮ ได้ แต่ไม่มีใครในคู่นี้มี Iᴬ
- ทารกคนนี้จึงเป็นลูกของแม่คนนี้ไม่ได้ หลักฐานสนับสนุนว่าเกิดการสลับตัว ควรตรวจหมู่เลือดของทารกอีกคนและยืนยันด้วยลายพิมพ์ดีเอ็นเอ
4.3 · มิวเทชันระดับยีน
ห้องแล็บมิวเทชัน: เปลี่ยนเบสเดียว โปรตีนเปลี่ยนได้แค่ไหน?
ลำดับด้านล่างคือส่วนต้นของยีนที่สร้างโปรตีนบีตาโกลบินในฮีโมโกลบิน กดเบสเพื่อเลือกตำแหน่ง แล้วเลือกชนิดของมิวเทชัน ดูว่ากรดแอมิโนเปลี่ยนไปอย่างไร
แล็บจำลองหาดเลน · ชีววิทยา Biology
หาดเลนอ่าวไทย: ปากยาวแค่ไหน จึงรอดเมื่อเหยื่อหายไป
ฤดูหนาวนกชายเลนอพยพหลายชนิดลงหากินบนหาดเลนเดียวกัน แต่ละชนิดมีจะงอยปากยาวต่างกัน จึงหยั่งถึงเหยื่อในเลนได้ลึกต่างกัน กดเหยื่อเพื่อจำลองว่าเหยื่อชนิดนั้นหายไป แล้วทำนายก่อนดูผลว่านกชนิดใดเดือดร้อนที่สุด และนกชนิดใดยืดหยุ่นที่สุด
ตัวอย่างจบแล้ว
ฉบับเต็มมี 22 หน้า พร้อมใบงานและเฉลย
ที่ดูไปเป็นเพียงบางส่วน ฉบับเต็มของบทที่ 4 พันธุกรรมและวิวัฒนาการมีครบทุกหัวข้อด้านล่าง พร้อมแบบทดสอบ 20 ข้อ ใบงานออนไลน์ ใบงานพิมพ์ PDF และไฟล์ Word แก้ไขได้
- 🔒 นำเข้าสู่บทเรียน
- 🔒 ทบทวนเมนเดล
- ✓ ทาลัสซีเมีย
- 🔒 มัลติเพิลแอลลีล
- ✓ นักสืบหมู่เลือด
- 🔒 ยีนบนโครโมโซมเพศ
- 🔒 ยีนกับโปรตีน
- ✓ ห้องแล็บมิวเทชัน
- 🔒 มิวเทชันระดับโครโมโซม
- 🔒 เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอ
- 🔒 เวทีถกแถลง DNA
- 🔒 ความหลากหลายทางพันธุกรรม
- 🔒 การคัดเลือกโดยธรรมชาติ
- 🔒 หลักฐานวิวัฒนาการ
- ✓ จะงอยปากนก
- 🔒 เกมจัดกลุ่ม
- 🔒 แบบฝึกหัดท้ายบท
- 🔒 สรุป
- 🔒 แบบทดสอบ
- 🔒 ใบงาน
- 🔒 ปิดบท
← ดูตัวอย่างบทอื่น